Бойыңыздағы невротикті қалай жеңуге болады?

Невротикалық белгілер Альберт Эйнштейннен бастап Вуди Алленге дейін көптеген табысты адамдардың бойында болған. Невротизм бақытты, бірқалыпты өмір сүруге кедергі келтіруі мүмкін.

Невротизммен өмір сүру – мәселені одан сайын шиеленістіріп, күрделендіре түседі. Мәселен, көлігіңізді болмашы соғып алудың өзі күні бойы көңіл-күйіңізге қатты әсер етіп, ал ең жақын деген досыңның туған күнін құттықтауды ұмытып кетуіңіз арқылы ұяттан сөйлесіп кетуге бата алмай, тым жақсы қарым-қатынасыңызды үзіп алуыңыз мүмкін.

Темперамент зерттеушілері невротизмді теріс (негатив) эмоцияларға сезімтал болу деп анықтайды. Адам өзін жақсы ұстай біліп, өрескел және тым сезімтал болмаған жағдайда мұны азайтуға болады. Жоғары невротизммен ауыратын адамдарда үнемі алаңдаушылық белгілері болады. Әдетте, бұл проблема тудырмайды, бірақ қатты күйзелістер мен жүйкенің жұқаруынан туындаған ұдайы сыр беретін жүйкенің күйзелісі түбінде неврозға әкеліп соғуы мүмкін. Бұл дегеніміз, кәдімгідей аурудың белгісі.

Невротизмнің өсу үрдісі ерте балалық шақтан бастап байқалады. Мұндай балаларды басқаларынан оңай ажыратуға болады: олар бөтен адамдардан, әдеттен тыс жағдайлардан қорқады, оларға тым жарық шамдар мен қатты шуылдаған дыбыстар, қарбаластар ұнай бермейді. Уақыт өте келе сынға қалудан қорқу, жанжалға қалудан қорқу, белгісіз жағдайлардан қорқу және тез ойлап, импровизация жасауға қорқатын түрлі қорқыныштар қосыла береді.

Егер сіз невротизмге бейім болсаңыз, ашулану мен қорқыныш сияқты энергияға негізделген эмоцияларды оңайлықпен көтере алмайсыз.

Олардан барынша аулақ болуға тырысасыз – нәтижесінде сіз пассив, мәселені шеше алмайтын, бар-жоғы белгісіз тұлға болып көрінесіз. Мұндай адамдар алдына келген көптеген мүмкіндіктерден айрылып қалып жатады. Өмірбақи «жеңіске жете алмаушы» сценарийіне түсіп қалады (психолог Эрик Берн солай атаған). Мұндай жандар маңдай терін төгіп жұмыс жасауға бейім, бірақ басқарушы деңгейіне көтеріле алмайды, себебі өздерінің теріс тұстары мен ұстанымдары тосқауыл болады.

Психикаңызды бұзып алмас үшін басыңыздан өтіп жатқан теріс жағдайларды елемеуге, жылы жауып қоюға болмайды. «Мәселен, бізде теріс эмоциялар көп емес, бірақ біз өз ойларымыз бен іс-әрекеттерімізді меңгеруге мүмкіндік бермейміз», – деп түсіндіреді психолог, «Температура сипаттамалары анықтамалығы» кітабының авторы Ребекка Скиннер. Теріс эмоцияларға сезімталдықты жеңудің ең жақсы жолы – олармен жұмыс істеуді үйрену.

НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?

«Теріс ойларды» «қиын» сөзімен ауыстырыңыз

Тек сөздерді өзгертетін болсақ, мәселе мұнымен шешілмейді. Бірақ бұл әрекетіміз «рұқсат етуші» болып табылады: жағымсыз, кері итеретін және қорқынышты бейнені тарапсыз нәрсеге өзгерте аламыз. Ал, қиын мүмкін емес дегенді білдірмейді. Қиындық – бізге қандай да бір жол табу керек дегенді білдіреді. Мүмкін, бұл мәселені шеше алсақ, одан сайын күшті бола түсеміз. Қалай болғанда да, біздің одан қашуға себеп жоқ.

Шытырман жағдайларға кіріп кетіңіз

«Терапия жұмыстары» кітабының авторы психотерапевт Луис Козолино, невротик үшін ең үлкен қауіптің бірі – алаңдаушылығының салдарынан өміріндегі ең қызықты нәрселерді жіберіп алу екенін айтады. Үйден кетуден қорқып, нендей нәрселерді жоғалтқаныңызды елестетіп көріңіз: жақсы адамдармен сөйлесу, қарым-қатынаста болу, саяхаттау, толық өмірді сезіну.

Өз сезіміңізді қағаз бетіне түсіру арқылы, алаңдаушылық белгілерінен құтыла аласыз.

Не істеу керек? Тәуекелшіл қабілетін дамыту. Ешқашан істей алмайтын нәрселеріңізді жасап көріңіз және оны тұрақты әдетке айналдырыңыз. Бірінші қадамдағы қорқыныш – ең қиын деген нәрсені жеңудегі (теріс ойлау емес!) сәт. Қызығушылықпен өзгертуге тырысыңыз. Мысалы, зерттеуші болдыңыз делік, айналаңыздағы әлем – бұл сізге бейтаныс ғаламшар. Оған қоныстануыңызға тура келді дегендей.

Жағдайыңызды сараптап үйреніңіз

Бір қызығы, ақыл-ойларыңызды әлсіретуде ықпал ететін ойларыңыз бен сезімдеріңізге мұқият болған жөн, бұл өз күшін әлсіретуге көмектеседі. Эмоцияларды нақты ажырата білу және олардың түсін түстеп атай алу қабілеті, олардың араласып қараңғы қасірет шегуіне мүмкіндік бермейді. Бір жұмыс берушімен алдағы жиналыстарға байланысты ыңғайсыздық сезімімен жұмыс істеу, бүкіл әлемнің алдында болу ұят сезіміне қарағанда жеңілірек.

Сезіміңізді сөзбен жеткізіңіз

Сезімдерді атау процесі жеңілдетеді. Психолог Джеймс Пеннебакердің эксперименттері көрсеткендей, үш күн бойы 20 минут қағазға сезімін мұқият хат түрінде жазу депрессия мен қорқыныш симптомдарын жеңілдетуге көмектеседі.

Ойларыңызды бақылаудан босатыңыз

Әріптесіңіз сізге лифт есігін ұстап қалған жоқ. Сіз бірден мұның астарын саралай бастайсыз: кеше амандаспадым ба әлде жақтырмауға басқа бір себебі бар ма? Шын мәнінде ол асығыс болған шығар немесе сізді байқамаған шығар, болмаса бірдеңеге хошы болмай, ашулы болған шығар. Қалай болғанда да, оның сізге ренжулі екеніне сенуге еш негіз жоқ.
Сіз басқа адамның басында не болып жатқанын біле алмайсыз, сондықтан астарын саралай бермей, ойыңыздан босатыңыз.
Егер теріс ойлармен қиялыңызға ерік бергеніңізді сезсеңіз, түрлі жорамалдардан алыстап, тек ақиқатын қалдырыңыз.

@ЖазираТашматова

Facebook Пікір

1 thought on “Бойыңыздағы невротикті қалай жеңуге болады?

  1. Мақала түсініксіз жазылған. Googlе-аудармашы арқылы аударылған, мағыналары түсініксіз. Орфографиялық қателері де көп… Админ, мақаланы салмас бұрын тексерсеңіздер екен…

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған